Các Phương Pháp Tưới Và Trụ Trồng Thanh Long

Phần này chúng ta cùng tìm hiểu các phương pháp tưới và trụ trồng Thanh Long. Giúp bà con 

• Chọn lựa được phương pháp và cách tưới phù hợp;
• Thực hiện xây dựng hệ thống tưới theo đúng trình tự và yêu cầu kỹ thuật;
• Điều chỉnh được điều kiện tưới đúng yêu cầu với từng loại giống;
• Vận hành, phát hiện và xử lý sự cố kịp thời và an toàn.

Nào cùng bắt đầu thôi nào.

1. Nhu cầu nước cho cây thanh long

Biểu hiện của sự thiếu nước là:

- Cành mới hình thành ít và phát triển rất chậm.

- Cành bị teo lại và chuyển sang màu vàng.

- Tỉ lệ rụng hoa ở các đợt hoa đầu tiên cao >80%.

- Quả bé.

Tại Bình Thuận việc tưới nước bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 5. Tùy theo ẩm độ đất... mà nhịp độ tưới thay đổi từ 3 - 7 ngày/lần. hộ trồng thanh long có xử lý ra hoa bằng đèn đều đã phải chủ động tưới nước vào mùa nắng, thường tưới vào buổi sáng theo nhịp độ nêu trên.

Thanh long có tính chống chịu cao với điều kiện môi trường không thuận lợi như chịu hạn giỏi, tuy nhiên khả năng chịu úng của cây không cao. Do vậy, để cây phát triển tốt, cho nhiều quả và quả to cần cung cấp đủ nước, nhất là trong thời kỳ phân hóa mầm hoa, ra hoa và kết quả. Nhu cầu về lượng mưa cho cây là 800 - 2000mm/năm, nếu vượt quá sẽ dẫn tới hiện tượng rụng hoa và thối quả.

Đối với thanh long trồng ở các vùng khô hạn như Bình Thuận, hoặc trong mùa nắng khi chúng ta xử lý thanh long nghịch vụ thì việc tưới nước và tủ gốc rất quan trọng để giúp thanh long phát triển tốt và cho hiệu quả ra hoa cao khi chong đèn. Tùy theo ẩm độ đất và kết cấu của đất mà cường độ tưới thường từ 3-7 ngày/lần.

2. Các phương pháp tưới cho cây thanh long

Hiện nay có nhiều phương pháp tưới cho cây trồng như:

- Tưới tràn: cách này không phù hợp đối với cây thanh long, do phải đưa nước ngập cả mặt đất;

- Tưới Thấm: Có thể tưới cho thanh long, nhưng không hiệu quả, vì phải đưa nước gần ngập mặt liếp;

- Tưới ngầm: áp dụng tốt cho vườn thanh long, kinh phí lắp đặt hệ thống;

- Tưới phun mưa: áp dụng tốt nhất cho thanh long và cà một số cây trồng khác.

- Tưới nhỏ giọt: đây là cách tưới tiết kiệm nước, rất hiệu quả trong cho nơi trồng cây thanh long và cây khác.

Đối với cây thanh long có thể chọn cách tưới phun mưa và nhỏ giọt là tốt

nhất.

Chọn lựa phương pháp tưới

Việc lựa chọn phương pháp tưới sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

• Từng điều kiện sinh trưởng của cây trồng (khác nhau từng loại cây);
• Thời vụ (trồng vào mùa nắng, mùa mưa);
• Địa hình (đất cao, đất thấp hoặc không đồng đều);
• Loại đất (đất cát, đất thịt. đất sét);
• Cao độ mực nước ngầm (mực nước ngầm nông hay sâu);
• Điều kiện cày trục và cơ giới hoá (kiểu cày bừa và đường đi cơ giới trong ruộng);
• Độ mặn, độ phèn của đất (đất có vỉa nước mặn, tầng sinh phèn bên dưới hay không).

Phương pháp tưới đươc xem là hiệu quả toàn diện khi nó thỏa các yêu cầu sau:

• Bảo bảm nước phân phối tương đối đồng đều đến từng cây trồng;
• Thời điểm tưới phải theo đúng thời điểm cần nước của cây trồng;
• Liều lượng tưới hợp lý, thỏa nhu cầu nước của cây trồng;
• Việc tưới nước không tốn nhiều công lao động;
• Giảm thiểu được sự tổn thất nước, tổn thất năng lượng;
• Việc xây dựng hệ thống tưới phải phù hợp với điều kiện cơ giới hoá đồng ruộng;
• Có thể kết hợp mục tiêu tưới với các mục tiêu khác (cấp nước sinh hoạt, nuôi cá, giao thông thủy, cải tạo đất…).

2.1. Tưới phun mưa Tổng quát

Tưới phun mưa (sprinkler irrigation) là hình thức đưa nước tưới lên cao khỏi mặt đất và để nước rơi tự do xuống kiểu mưa rơi. Hình thức tưới này có thể áp dụng cho hầu hết các loại đất khác nhau hoặc các địa hình từ bằng phẳng đến they đổi phức tạp nơi mà các hình thức tưới mặt đất khác khó áp dụng hoặc áp dụng không hiệu quả. Tưới phun thường được áp dụng cho tưới hoa màu, cây cảnh, cây công nghiệp, đồng cỏ, vườn ươm cây lâm nghiệp,…

Tưới phun mưa có ưu điểm chính là tiết kiệm được nhiều lượng nước tưới (có thể giảm 40 – 50% lượng nước so với tưới ngập thông thường), các tổn thất do thấm sâu và chảy tràn được giảm thiểu khá nhiều. Do  vậy,  hiệu quả sử dụng nước  tưới là  cao.  Phương pháp  tưới này có thể  áp dụng cho  hầu hết mọi dạng địa hình cao thấp khác nhau, không cần phải làm phẳng mặt ruộng. Tưới phun còn giảm thiểu chi phí xây dựng kênh mương nội đồng, do vậy có thể gia tăng diện tích canh tác. Cách tưới này có thể kết hợp với việc bón phân và phòng trừ sâu bệnh bằng cách hoà tan các chất này vào nước. Tưới phun mưa còn tạo cảnh quan đẹp, góp phần gia tăng độ ẩm và giảm nhiệt độ không khí khu vực. Năng suất cây trồng trong phạm vi tưới thường cao.

Một số kiểu đầu tưới phun mưa trên thị trường 

Trong một hệ thống phun mưa, các thiết bị chính bao gồm:

• Máy bơm ly tâm hoặc bơm pittông để hút nước và đẩy nước với áp lực cao.
• Ống dẫn nước chính: nối liền với máy bơm để chuyển nước có áp đến các ống nhánh.
• Ống nhánh: gắn liền với ống chính và vòi phun.
• Vòi phun: nơi dòng nước được bắn ra. Vòi phun phải tạo một tầm phun cao và xa nhất.
• Ngoài ra, tùy theo thiết kế mà có thể có thêm các thiết bị phụ như bánh xe di chuyển, dàn khung để cố định các đường ống, van điều chỉnh và kiểm soát lưu lượng…

Sơ đồ hệ thống thiết bị phun mưa

Các thông số kỹ thuật

Khi thiết kế và lắp đặt hệ thống tưới phun mưa, các thông số kỹ thuật sau cầu lưu ý:

Giọt nước tưới phải rơi nhẹ xuống đất

• Kích thước hạt nước rơi không được lớn quá có thể làm hại cây trồng nhưng  nhỏ quá thì dễ bị gió cuốn đi. Thông thường nên khống chế đường kính hạt nước d ≤ 1 – 2 mm.

Bố trí khoảng tưới

• Bố trí khoảng tưới chính là xác định khoảng cách giữa các đường ống tưới và giữa các vòi phun.
• Các khoảng cách này phải được điều chỉnh theo các yếu tố như áplực nước tưới, tốc độ quay của vòi phun, tốc độ gió lúc tưới, biên của một vòng tưới phun, độ giao cắt của diện tích tưới của vòi. Thông thường thì nước rơi xuống nhiều ở gần đầu phun, càng ra xa thì nước càng giảm.

Do vậy, cần phải điều chỉnh nước tưới để cung  cấp  cho  cây  trồng tương đối đồng đều. Khoảng cách giữa 2 vòi phun phải nhỏ hơn đường kính tưới của một vòi phun. Khoảng cách giữa 2 đường ống tưới không lớn hơn 65 – 70 % đường kính phun của một vòi phun. Nếu có gió lớn thì phải điều chỉnh theo hướng giảm khoảng cách giữa 2 vòi phun hơn nữa.

Vùng thấm ướt dưới đất trong tưới phun mưa

2.1.1. Tưới phun mưa bằng thủ công

Tưới thanh long bằng gàu tưới tay

Gàu tưới nước thủ công:

- Ưu điểm:

• Chủ động được thời gian Thực hiện dễ dàng
• Tiết kiệm nước
• Không tốn kinh phí đầu tư Giá thành cực kỳ thấp

- Nhược điểm

• Chỉ sử dụng nước tại chổ Nguồn nước đầy đủ

Trong quá trình trồng thanh long thường sử dụng loại bình tưới sau:

Bình tưới có vòi sen

Bình tưới có vòi sen dùng để tưới nước thanh long trong quá trình trồng thanh long

2.1.2. Tưới phun mưa bằng cơ giới

Tưới phun mưa không có vòi sen

Tưới phun mưa có dầu vòi sen

Đây là phương pháp tưới rất phổ biến tại nhiều nơi của Việt Nam và tưới cho nhiều loại cây trồng, phương pháp này có vấn đề sau:

Ưu điểm:

• Có thể cơ động trên những địa hình khác nhau, nhờ đó giúp người dân chủ động và sử dụng hiệu quả;
• Tiết kiệm kinh phí đầu tư ban đầu cho việc thiết kế và xây dựng, bảo quản;
• Giảm được nhiệt độ vùng tiểu khí hậu khu vực cây trồng nơi tưới;
• Thao tác dễ dàng;

Khuyết điểm

• Mỗi lần tưới phải kéo ống dây xa và tốn công tưới;
• Không pha chung được với phân bón;

2.2. Tưới nhỏ giọt

Tưới nhỏ giọt: là hình thức tưới qua đường ống đặt sát mặt đất hoặc chôn ngầm- tưới nhỏ giọt dưới đất có gắn các vòi nhỏ giọt như hình 1.59 và hình

1.60. Các kiểu vòi nhỏ giọt trên thị trường cho ở hình 1.61. Nước nhiểu ra từng giọt hoặc với một tia rất nhỏ đều đặn với lưu lượng có kiểm soát (vài lít/giờ) để cung cấp cho bộ rễ cây trồng.

Nước cung cấp cho hệ thống nhỏ giọt phải được lọc kỹ để tránh các hạt cặn lơ lửng làm tắt nghẽn đầu thoát nước. Đây là phương pháp tưới rất hiệu quả và tiên tiến thường được áp dụng cho những vùng khô hạn hoặc bán khô hạn, nguồn nước hạn chế và có gió mạnh. Phương pháp này có thể phối hợp với biện pháp bón phân và kiểm soát một phần cỏ dại. Hiện nay, trên toàn thế giới có chừng 3 triệu ha đất cây trồng được áp dụng phương pháp tưới nhỏ giọt/tưới ngầm (Moshe Sne, 2006).

Mô hình tưới nhỏ giọt trên dưa hấu, có thể áp dụng vào tưới cho vườn thanh long ở vùng đất khô hạn để tiết kiệm nước

Bố trí tưới nhỏ giọt và các đường ống dẫn nước

Một số kiểu vòi nhỏ giọt trên thị trường

Tùy theo hình thức đặt ống, ta có 2 kiểu tưới nhỏ giọt: ống đặt trên mặt đất và ống chôn dưới đất. Ống để trên mặt đất có lợi là dễ kiểm soát và điều chỉnh vị trí đặt ống, lắp đặt sẽ ít tốn công sức hơn. Nhược điểm của nó là làm vướng đi lại và ống dễ bị lão hóa do phơi thường dưới ánh mặt trời. Ngược lại, ống chôn dưới đất dùng được lâu năm hơn, giảm đáng kể lượng nước  mất  đi  do  bốc hơi nhưng phải tốn công đào - đặt - lấp và có khó khăn khi tìm đoạn bị nghẽn hoặc hư hỏng.

Kiểu tưới nhỏ giọt có ống để trên mặt đất

Kiểu tưới ngầm nhỏ giọt có ống chôn dưới đất

Sơ đồ hệ thống tưới nhỏ giọt

Tưới nhỏ giọt có ưu điểm chính là tiết kiệm nước (ít hơn các phương pháp khoảng 30% lượng nước tưới), hiệu suất tưới có thể trên 90%. Diện tích sử dụng để lắp đặt hệ thống rất nhỏ so với diện tích tưới. Phương pháp này có thể khống chế tối đa độ sâu tạo ẩm. Nhờ tưới vừa phải  và dưới đất nên sâu  bệnh và cỏ dại bị hạn chế phát triển. Nước tưới có thể hòa tan thêm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Áp dụng phương pháp này có thể  giảm lao động tưới nhờ khả năng tự động của hệ thống cao.

Tuy nhiên, nhược điểm của tưới nhỏ giọt là các đầu tạo giọt thường dễ bị nghẽn do việc xử lý cặn trong nước không hoàn toàn tốt. Nhiều nơi khó  áp dụng phương pháp này do bị chuột và một số loài gặm nhấm khác phá hoại. Phải tốn nhiều công sức và thời gian để kiểm tra và bảo trì hệ thống tưới. Chi phí đầu tư cho hệ thống kiểu này cũng khá cao.

*Tưới nhỏ giọt kiểu Israel

Bí quyết của nông dân Israel là phát triển những công nghệ và thiết bị hiện đại như tưới nhỏ giọt, sử dụng các van điều khiển tự động, lọc nhiều tầng, dùng vòi phun áp lực thấp và phun mưa loại nhỏ. Nhờ tưới nhỏ giọt, nông dân tiết kiệm được 60% lượng nước.

Các cánh đồng của Israel được trang bị mạng lưới đường ống dẫn nước, có các ống nhỏ như mao mạch dẫn tới từng gốc cây. Hệ thống này được điều khiển bằng máy tính, tự động đóng mở van tưới khi độ ẩm của rễ cây đạt tới mức nhất định. Hệ thống tưới nhỏ giọt này còn kiêm luôn nhiệm vụ bón phân. Người ta pha phân bón vào bể chứa nước và phân bón theo mạng lưới tới từng bộ rễ cây khi tưới. Với những loại cây cần tưới cả trên mặt lá, người ta lại dùng hệ thống phun sương.

Tưới nhỏ giọt như thế vẫn chưa đủ tiết kiệm. Họ còn trồng cây trong nhà kính để ngăn không cho nước bốc hơi lên trời. Ngoài ra, nhà kính còn ngăn chặn sâu bệnh, giúp tăng sản lượng và chất lượng của hàng hóa. Israel nhận được rất nhiều đơn đặt hàng mua giống, từ các loại hạt cho tới gen, trứng và tinh trùng của động vật.

Mô hình thiết kế hệ thống tưới nhỏ giọt kiểu Israel

Áp dụng vào Việt Nam

Những năm gần đây, rất nhiều nông dân Việt Nam đã bắt đầu mày mò (có thể có hướng dẫn của cơ quan khuyến nông) tự tạo ra những hệ thống tưới kiểu israel bằng những nguyên vật liệu sẵn có và đã gặt hái những thành tựu nhất định:

• Giảm chi phí nhân công gánh nước, không còn phải kéo ống, thu ống
• Giảm chi phí điệm dùng để bơm nước
• Giảm đáng kể lượng nước tưới Hiện tại còn một số khó khăn 

Chưa thể dùng được những mao dẫn để nhỏ giọt theo dúng nghĩa. Các mao dẫn này thường xuyên bị tắc nghẽn do nguồn nước tưới chưa được lọc sạch. Khi bị tắc, công tác bảo trì sẽ tốn kém tiền bạc và công sức đào lên để thay thế. Không chỉ mao dẫn bị tắc mà theo thời gian, các ống dẫn lớn cũng bị đóng cận, cản trở nước lưu thông đều khắp, gây ra tình trang có những gốc cây không hề được tưới.

Chưa tưới tự động được hoàn toàn, vẫn cần người đóng mở van theo cách thủ công.

Ứng dụng tưới nước cho thanh long

• Làm hệ thống ống dẫn nước tới từng hàng trụ.
• Dùng ống nhỏ hơn dẫn nước lên trên đỉnh trụ, nới có bộ rể của thanh long. Tùy theo nhu cầu nước của thanh long, châm các lỗ nhỏ tại đầu ống.
• Có thể tưới thủ công bằng cách mở van cấp cho toàn hệ thống trong một thời gian nhất định, tùy thời tiết và nhu cầu của cây.

Các đầu tưới có cảm biến của nước ngoài hiện có giá thành cao. Người Việt Nam có thể tạm ứng dụng ở mức độ thủ công.

Mô hình tưới nhỏ giọt kiểu Israel có thể áp dụng tại tỉnh Bình Thuận vì điều kiện thời tiết, khí hậu, đất đai tại đây.

  

Tưới nhỏ giọt cho một số vùng Thanh Long tại Bình Thuận khá hiệu quả

3. Chuẩn bị trụ trồng

Cây thanh long cần bám vào cây trụ nên việc chọn lựa trụ và chuẩn bị là công việc người lập vườn thanh long cần quan tâm trước tiên, chi phí về cây trụ chiếm tỉ lệ cao nhất trong số tiền đầu tư ban đầu.

3.1. Tiêu chuẩn trụ trồng

• Trụ có tuổi thọ cao;
• Trụ dễ làm;
• Trụ không nóng vào mùa khô;
• Ít nhiễm sâu, bệnh
• Rể bám trên trụ dễ dàng;
• Thuận tiện khi di chuyển;
• Không cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng, nước.

3.2. Các loại trụ trồng thanh long

3.2.1. Trụ trồng bằng gỗ

Cây trụ thường được chọn có đường kính trên 25 cm, dài 2,5 - 2,7 m, sau khi chôn còn cao khoảng 2,0 m. Hiện nay xu hướng của nông dân là hạ thấp trụ xuống, nghĩa là sau khi chôn trụ xong còn cao trung bình từ 1,6 m đến 1,8 m, còn đường kính sử dụng chỉ còn khoảng 15 cm. Nguyên nhân làm nông dân hạ thấp trụ và tận dụng cây có đường kính nhỏ là vì các loại gỗ hiếm và đắt, ngoài ra trụ cao khiến việc chăm sóc trở nên khó khăn hơn, tốn nhiều công hơn.

Trụ trồng bằng gổ

Chọn loại gỗ tốt, chịu được nắng, mưa: các loại gỗ thường sử dụng trước đây là: Căm xe, Cẩm Liên, Cà Chắc, Sao đen... Ngày nay các loại trụ gỗ này không khuyến cáo trồng, vì liên quan đến việc phá rừng.

3.2.2. Trụ trồng bằng cây sống

Trụ trồng thanh long bằng cây sống

Cây sống sử dụng làm trụ trồng thanh long thường chọn những cây nhanh lớn, ít cạnh tranh dinh dưỡng với thanh long như: cây dông nem, cây cồng (me tây)...

Ưu điểm:

• Tận dụng nguồn cây tại địa phương sẳn có;
• Tiết kiệm chi phí;
• Cây thanh long bám rễ khí sinh tốt;
• Mùa nắng có thể che bớt nóng

Nhược điểm:

• Phải thường xuyên tỉa nhánh.
• Cây cao khó chăm sóc, thu hoạch;
• Khi trồng lâu dễ đổ ngã do rễ yếu và bị rễ thanh long hút hết dinh dưỡng của cây.
• Thời gian trồng trụ trồng chậm (chờ cây trụ sống mới trồng thanh long)

 3.2.3. Trụ trồng bằng bê tông cốt thép

Một loại trụ trồng thanh long

Trụ trồng thanh long được người dân thiết kế và đổ trụ tại vườn trồng để giảm công khiêng trụ

Ưu điểm:

• Thời gian trồng trụ nhanh;
• Khai thác lâu năm;
• Chỉ trồng 1 lần;
• Hiệu quả kinh tế hơn trụ khác;
• Chiều cao của trụ ở ruộng, vườn có độ đồng đều cao, thuận lợi cho việc bố trí đẻn xử lý ra hoa

Nhược điểm:

• Vào mùa nắng rễ khi sinh thanh long bị nóng có khả năng rễ không bám được vào trụ
• Giá thành trụ cao

Loại trụ trồng có thiết kế hình chữ thập và chừa 4 đoạn sắt sử dụng vỏ xe (lốp xe hon da), thiết kế này chỉ áp dụng được trên diện tích nhỏ, vì vỏ xe (lốp xe) không thể đáp ứng cho những vườn có diện tích lớn.

Loại trụ trồng có thiết kế hình chữ thập bằng bê tông cốt thép và sử dụng vỏ xe (lốp xe hon da), thiết kế này chỉ áp dụng được trên diện tích nhỏ, vì vỏ xe (lốp xe) không thể đáp ứng cho những vườn có diện tích lớn.

Trụ trồng thanh long kiểu hàng rào, để tận dụng diện tích và hiệu quả kinh tế

3.3. Khuyến cáo sử dụng trụ trồng bằng bê tông cốt thép

Hiện nay các nhà chuyên môn khuyến cáo bà con nông dân nên đầu tư vốn để trồng thanh long bằng trụ bê tông cốt thép, Loại trụ này thuận lợi cho chuyên chở và trồng nhanh chóng, hiệu quả lâu dài. Có thể khuyến cáo trồng kiểu

Loại trụ này bền và tán cây rộng hơn nên tạo điều kiện cho cây sau này cho năng suất cao

Nguồn: BỘ NÔNG NGHIÊP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN